Microsoft lisanslama dünyasının en çok karıştırılan konularından biri SPLA. Yıllardır hosting firmaları ve veri merkezleriyle çalışırken gördüğüm o ki, bu modeli doğru bilen de yanlış kullanan da çok. Bu yazıda SPLA’nın ne olduğunu, kimin kullanabileceğini ve en sık ihtiyaç duyulan ürünlerin nasıl lisanslandığını hem sahadaki tecrübelerime hem de Microsoft’un resmi Get Licensing Ready dokümanına dayanarak anlatacağım. Dokümanın kendisine yazının sonunda link bırakıyorum.
Baştan söyleyeyim: SPLA 1.000’in üzerinde ürün SKU’su barındıran devasa bir alan. Hepsini tek yazıya sığdırmak mümkün değil; ben kullanımın büyük bölümünü oluşturan Windows Server, SQL Server ve Exchange gibi öne çıkan ihtiyaçlara odaklanacağım.
SPLA nedir, kim kullanabilir?
SPLA, yani Service Provider License Agreement, adı üstünde servis sağlayıcılara özel bir lisans modeli. Kendi veri merkezinizden ya da barındırma ortamınızdan son kullanıcıya hizmet satıyorsanız SPLA kullanabilirsiniz.
Türkiye’de yaygın bir algı var: SPLA lisansı her cihazda, her ortamda kullanılabilir. Teknik olarak evet, SPLA key’ini herhangi bir Microsoft ürününe girip aktive edebilirsiniz; hiçbir teknik kısıtlama yok. Ama konu etik lisanslama olduğunda kural net: o ortamın dışarıya hizmet verdiğiniz bir ortam olması şart. Kendi iç sistemlerinizi SPLA ile lisanslamak, denetimde başınızı ağrıtır.
Neden bu kadar tercih ediliyor?
SPLA’nın en yoğun kullanıldığı yerler hosting firmaları ve veri merkezleri, çünkü bu ortamlardaki lisans ihtiyacı aydan aya değişiyor. Şöyle düşünün: son kullanıcıya sunucu kiralayan bir firmasınız. Ay içindeki sipariş sayısına göre Windows lisanslı sunucu adediniz sürekli değişecek. Tüm donanımı maksimum kapasiteye göre baştan lisanslamak hem maliyeti şişirir hem de gerçek kullanımla örtüşmez.
SPLA tam bu noktada devreye giriyor: ay içinde kullandığınız lisansları SPLA distribütörünüze raporluyorsunuz ve sadece kullandığınız kadar ödüyorsunuz. Sistem tamamen güven esasına dayanıyor; Microsoft beyanınıza güveniyor.
Avantajları toparlarsam:
- Peşin lisans yatırımı yok; aylık kullandığın kadar öde modeli
- Hemen hemen tüm Microsoft ürünleri SPLA ile lisanslanabiliyor
- Kullanım her ay değişken raporlanabiliyor; azalan ihtiyaç için para ödemiyorsunuz
- Müşterileriniz lisans satın alma maliyetinden kurtuluyor
- Her zaman en güncel sürümleri sunabiliyorsunuz
- Exchange Server gibi ürünleri aylık ödemeli yönetilen hizmet olarak satabiliyorsunuz
Önemli bir ayrıntı: SPLA’da lisansın sahibi son kullanıcı değil. Sizden SQL Server hizmeti alan müşterinin lisansı kendisine ait olmuyor; tüm sorumluluk SPLA partnerında, yani hizmeti sunan servis sağlayıcıda.
SPLA’da Software Assurance var mı?
Evet, tüm SPLA lisansları Software Assurance, yani kısaca SA ile geliyor. Pratikte bu şu demek: satın aldığınız ürünün son sürümü dahil alt sürümlerini de müşteri ortamlarında kullanabiliyorsunuz. Downgrade hakkı, değişken müşteri taleplerinde hayat kurtarıyor.
Kullanım haklarının resmi kaynağı ise Services Provider Use Rights, kısa adıyla SPUR dokümanı. Microsoft bu dokümanı gerektikçe güncelliyor; resmi öneri her ay yeni SPUR çıkıp çıkmadığını kontrol etmek. Bir ürünü kullanmaya başladığınızda o günkü SPUR geçerli oluyor ve o sürümü kullandığınız sürece yürürlükte kalıyor.
Ürün bazında lisanslama kuralları
En çok sorulan ürünlerin SPLA kurallarını, Microsoft’un dokümanındaki tanımlara sadık kalarak özetliyorum:
Windows Server ve System Center
- Tüm Windows Server ailesi fiziksel core üzerinden lisanslanır; işlemci başına minimum 8 core lisansı kuralı geçerli
- Datacenter: Fiziksel sunucunun tüm core’larını Datacenter ile lisansladığınızda sınırsız sayıda sanal makine çalıştırma hakkı elde edersiniz. System Center Datacenter’da da aynı mantıkla sınırsız sanal makine yönetilir. Yoğun sanallaştırılmış ortamlar için Microsoft’un da önerisi bu
- Standard: Fiziksel sunucunun tüm core’larını Standard ile lisansladığınızda tek bir sanal makine çalıştırma hakkı kazanırsınız. Ek her sanal makine için aynı sayıda lisansı tekrar satın almanız gerekir. Az sanallaştırılmış ya da yalnız fiziksel ortamlar için uygun
- Sunucu tam lisanslandığında kullanıcı tarafı için ek lisans gerekmez; Windows Server hizmetlerine erişen son kullanıcı sayısı sınırsızdır
Barındırılan masaüstü ve RDS
- Servis sağlayıcılar son kullanıcılara Windows Server tabanlı masaüstü sunabilir; Windows 10 ya da 11 gibi istemci tabanlı masaüstünün barındırılıp sunulması SPLA’da yasaktır
- Barındırılan masaüstlerine erişen her kullanıcı için Subscriber Access License, yani RDS SAL gerekir
- RDS kullanıcı CAL’ı üzerinde aktif SA’sı olan son müşteriler, bu lisanslarını SPLA ortamında alternatif olarak kullanabilir
- Masaüstü, Microsoft dışı bir çözümün parçası olarak sunulsa bile RDS SAL gerekebilir
Barındırılan Office
- Yazılıma erişebilen her kullanıcı için Office Standard ya da Professional Plus SAL alınır
- Her SAL, kullanıcıya aynı anda tek cihazdan erişim hakkı verir; birden fazla cihazdan eşzamanlı erişim varsa cihaz başına ek SAL gerekir
- Tüm Office SAL’ları Office Online Server kullanımını içerir
- Office kullanıcılarının ayrıca RDS SAL ile lisanslanması gerekir
SQL Server
- Enterprise core lisansı: Fiziksel sunucudaki tüm core’lar sayılır ve o kadar core lisansı atanır; işlemci başına minimum 4 core kuralı vardır. Karşılığında hem fiziksel ortamda hem de o sunucu üzerindeki istediğiniz sayıda sanal makinede sınırsız instance çalıştırabilirsiniz
- Standard ve Web core lisansı, sanal makine bazında: Sanal makinedeki her sanal core için bir core lisansı atanır, minimum 4 lisans kuralı geçerli
- Core lisansıyla lisanslanan sunucuya erişen kullanıcılar için ek lisans gerekmez
- SQL Server Standard SAL: Kullanıcı başına ilerlemek isterseniz yalnızca kullanıcı SAL’ı olarak mevcut; bu durumda sunucu lisansı gerekmez. Dikkat: SQL Server’a dolaylı erişim bile SAL gerektirir; araya başka bir uygulamanın girmesi kuralı değiştirmez
SQL lisanslamanın SPLA dışındaki kurumsal tarafını merak ediyorsanız SQL Server Lisanslama rehberimde Core ve CAL modellerini detaylı anlattım.
Exchange Server
- Sunucu için lisans gerekmez; servise erişebilen her kullanıcı için SAL alınır
- SAL katmanları artan özellik setiyle beşe ayrılır: Basic, Standard, Standard Plus, Enterprise ve Enterprise Plus
- Bu katmanlar üst üste eklenmez: her kullanıcı için ihtiyacına uyan tek bir SAL seçip alıyorsunuz. Yani Enterprise SAL alan bir kullanıcı için ayrıca Standard SAL almanıza gerek yok
- Tüm kullanıcılar Outlook Web Access kullanabilir; Plus içeren SAL’lar tek cihaza bir Outlook kurulumu hakkı da içerir
SharePoint Server
- İç kullanıcılar için sunucu lisansı gerekmez; erişebilen her kullanıcıya Standard SAL alınır. Tam işlevsellik isteyen kullanıcılara ise Standard’ın üzerine Enterprise SAL eklenir. Burası Exchange’in tam tersi: SharePoint’te Enterprise SAL tek başına yetmez, tabanda mutlaka Standard SAL olmalı
- Dış kullanıcılar için SharePoint Hosting Processor lisansı vardır: fiziksel sunucu ya da sanal makinenin kullandığı her işlemci lisanslanır, karşılığında sınırsız dış kullanıcı içeriğe erişebilir
Lisans yeniden atama kuralları
Denetimlerde en çok gözden kaçan konu bu:
- SAL’lar kullanıcılar ya da cihazlar arasında taşınabilir, ancak aynı takvim ayı içinde değil
- İstisnalar: arızalanan cihazın yerine gelen geçici cihaza cihaz SAL’ı, izne ayrılan kullanıcının yerine geçici çalışana kullanıcı SAL’ı atanabilir
- Core ve Processor lisansları aynı server farm içinde istenildiği sıklıkta taşınabilir; farklı farm’lar arasında ise yine aynı takvim ayında taşınamaz
Hangi senaryoda SPLA, hangi senaryoda müşterinin lisansı?
Sahada en çok karışan konu bu: müşterinin sistemlerini barındırıyorsunuz ama lisansları kim alacak? Microsoft’un partner barındırma dokümanı bunu beş senaryoya ayırıyor. Kısaca özetleyeyim:
- Donanım ve yazılım müşterinin: Klasik on-premises. Her şey müşterinin Volume Licensing anlaşmasıyla, kısaca VL ile lisanslanır, SPLA devrede değil
- Yalnızca donanım sizden, müşteriye özel: Altyapı ve uygulamalar yine müşterinin VL lisanslarıyla çalışır
- Donanım + altyapı sizden, müşteriye özel: Altyapıyı, örneğin Windows Server’ı siz SPLA ile lisanslarsınız, uygulamalar müşterinin VL lisanslarıyla kalır
- Donanım + altyapı sizden, paylaşımlı: Kritik fark burada. Donanım birden fazla müşteriye hizmet veriyorsa, müşterinin kendi VL uygulamalarını buraya taşıyabilmesi için lisanslarında Software Assurance olmalı; Microsoft bu hakka License Mobility diyor. SA yoksa o uygulamalar paylaşımlı donanıma taşınamaz
- Her şey sizden: Donanım, altyapı ve uygulamaların tamamı sizin SPLA anlaşmanız üzerinden lisanslanır. Tam hizmet modeli bu
Ezberi basit: kim sunuyorsa o lisanslar. Sizin verdiğiniz katman SPLA’ya, müşterinin kendi getirdiği yazılım müşterinin VL anlaşmasına girer. Donanım paylaşımlıysa müşteri tarafında SA şartını kontrol etmeyi unutmayın; denetimlerde en çok bu ayrıntı gözden kaçıyor.
Toparlayalım
SPLA, dışarıya hizmet satan herkes için esnek ve düşük riskli bir model: yatırım maliyeti yok, kullandığın kadar öde, her zaman güncel sürüm. Ama üç kuralı unutmayın: ortam gerçekten servis sağlama ortamı olmalı, aylık raporlama düzgün yapılmalı ve yeniden atama kurallarına uyulmalı. Denetim geldiğinde sizi kurtaracak olan bunlar.
Windows Server tarafında core hesaplamanın inceliklerini ayrıca yazdım: Windows Server Lisanslama Modelleri. Sorularınız olursa yorumlar açık.
Kaynak
Bu yazıdaki lisans kuralları ve barındırma senaryoları, Microsoft’un resmi Get Licensing Ready programı kapsamındaki iki SPLA dokümanına dayanıyor. Ekran görüntüleri de aynı dokümandan alındı; ürün adları 2019/2020 sürümleri üzerinden anlatılsa da model güncel sürümlerde aynı mantıkla işliyor:
SPLA Product Licensing, Get Licensing Ready v21.40: PDF olarak indir
Partner Hosted Licensing Solutions, Get Licensing Ready v22.10: PDF olarak indir
