Tarayıcınıza bir adres yazıp Enter’a bastığınızda arka planda kimsenin fark etmediği bir çeviri işlemi oluyor. Siz “boraarat.com” yazıyorsunuz, bilgisayarınız ise aslında bir dizi rakamla konuşuyor. Bu çeviriyi kimin yaptığını hiç merak ettiniz mi?

Bu yazıyı ilk 2013’te yazmıştım; o zamandan beri internetin altyapısı hiç değişmedi ama anlatım şeklim epey eskimişti. Bu sefer DNS’in ne olduğunu, bir sorgunun perde arkasında nasıl işlediğini, en sık karşılaşacağınız kayıt türlerini ve üst düzey alan adlarının bugünkü halini tek yazıda topluyorum.

DNS aslında ne yapıyor?

Domain Name System, yani DNS, internetteki alan adlarını (domain) IP adreslerine çeviren hiyerarşik bir isimlendirme sistemidir. Şöyle bir benzetme yapayım: DNS, internetin telefon rehberi gibi çalışır. Siz bir kişinin adını biliyorsunuz, telefon numarasını değil; rehber araya girip o ismi doğru numarayla eşleştiriyor. DNS de tarayıcınızın yazdığınız “boraarat.com” gibi bir ismi, sunucunun gerçek adresi olan 185.xx.xx.xx gibi bir IP numarasına çevirmesini sağlar.

Bu numaralara IP (Internet Protocol) adresleri denir ve internete bağlı her cihaz, gerçek iletişimde yalnızca bu numaralarla birbirini bulur. İsimler tamamen bizim için var; makineler numaralarla konuşur.

Bir DNS sorgusu perde arkasında nasıl işliyor?

Tarayıcıya bir adres yazdığınızda, aslında birkaç basamaklı bir sorgu zinciri devreye giriyor:

  1. Yerel önbellek: Bilgisayarınız önce daha önce çözümlediği adresleri hafızasında arar. Bulursa hiçbir yere gitmeden anında cevap verir.
  2. Recursive resolver (özyinelemeli çözümleyici): Önbellekte yoksa istek, genelde internet servis sağlayıcınızın ya da Cloudflare/Google gibi genel bir DNS servisinin çözümleyici sunucusuna gider. Bu sunucu, sizin adınıza soruşturmayı üstlenir.
  3. Kök sunucular (root servers): Çözümleyici, önce dünya genelinde on üç kök sunucu ailesinden birine sorar: “.com uzantısını kim yönetiyor?”
  4. Üst düzey alan sunucusu (TLD nameserver): Kök sunucu, sizi “.com” uzantısından sorumlu sunucuya yönlendirir. O da “boraarat.com’u kim yönetiyor?” sorusuna cevap verir.
  5. Yetkili sunucu (authoritative nameserver): Son adımda, domain’in gerçek sahibi olan yetkili sunucu asıl IP adresini verir. Çözümleyici bu cevabı önbelleğe alır ve tarayıcınıza iletir.

Bu kadar basamak kulağa yavaş gelebilir ama gerçekte hepsi milisaniyeler içinde biter. Üstelik her adımda bir TTL (Time to Live) süresi vardır; yani her sunucu cevabı belirli bir süre (genelde birkaç dakikadan birkaç saate kadar) önbellekte tutar. Sahada sık gördüğüm bir hata şu: bir domain’in DNS ayarını değiştirip beş dakika içinde “neden hala eski siteye gidiyor” diye şaşırmak. TTL süresi dolmadan değişiklik her yerde görünmez; bu tamamen normal.

En sık karşılaşacağınız DNS kayıt türleri

Bir domain’in DNS ayarlarına girdiğinizde karşınıza çıkan kayıt (record) türleri aslında birer talimat listesidir. En önemlileri şunlar:

  • A kaydı: Domain’i doğrudan bir IPv4 adresine bağlar. En temel ve en sık kullanılan kayıt türü budur.
  • AAAA kaydı: Aynı işi IPv6 adresleri için yapar.
  • CNAME kaydı: Bir domain’i IP yerine başka bir domain adına yönlendirir. Örneğin www.boraarat.com‘u boraarat.com‘a işaret ettirmek için kullanılır.
  • MX kaydı: Domain’e gelen e-postaların hangi posta sunucusuna gideceğini belirler. MX kaydı yanlışsa mailler hiç ulaşmaz.
  • TXT kaydı: Metin tabanlı doğrulama bilgileri taşır; SPF, DKIM gibi e-posta güvenlik kayıtları genelde buradan yönetilir.
  • NS kaydı: Domain’in hangi sunucular tarafından yönetildiğini belirtir; yetkili sunucuların adresidir.

İki pratik not: Bir domain’i yeni bir sunucuya taşırken önce A kaydını güncelleyip TTL süresinin dolmasını beklemek gerekir; aceleyle yapılan değişiklikler bazı ziyaretçileri eski sunucuda, bazılarını yenisinde bırakabilir. MX kaydını değiştirirken de aynı temkin gerekiyor; yanlış giriş, bir kurumun tüm gelen kutusunu saatlerce kesebilir.

Üst düzey alan adları (TLD) bugün nasıl sınıflanıyor?

Domain ismi, birbirinden bir nokta (.) ile ayrılan hiyerarşik alt isimlerden oluşur. 2013’teki listeyi güncelleyip gerçek ve doğru örneklerle yeniliyorum:

  • .com ticari kuruluşlar için (commercial). Örnek: boraarat.com
  • .org kar amacı gütmeyen kuruluşlar için (organization). Örnek: wikimedia.org
  • .net ağ altyapısı sağlayan kuruluşlar için (network); artık genel amaçlı sitelerde de sık görülüyor.
  • .edu yükseköğretim kurumları için (education). Örnek: sabanciuniv.edu.tr
  • .gov devlet kurumları için (government). Örnek: turkiye.gov.tr
  • .mil askeri kuruluşlar için (military).
  • ülke kodlu uzantılar (ccTLD): Türkiye için .tr, Almanya için .de, Birleşik Krallık için .uk gibi. Bu uzantılar her ülkenin kendi yönetim otoritesi tarafından denetlenir.
  • yeni nesil uzantılar: 2013’ten bu yana yüzlerce yeni uzantı devreye girdi: .io, .dev, .app, .tech gibi. Bunlar artık teknoloji şirketleri ve girişimler arasında oldukça yaygın.

Eski listede geçen k12.tr gibi bazı alt uzantılar hala kullanılıyor ama günlük hayatta artık çok az kişi karşılaşıyor; onun yerine ülke kodlu uzantıların ikinci seviye alt kategorileri (edu.tr, gov.tr, k12.tr gibi) aynı mantıkla işliyor.

DNS’i kim yönetir, siz neyi değiştirebilirsiniz?

Bir domain satın aldığınızda, onu bir kayıt şirketinden (registrar) alırsınız ama DNS’ini istediğiniz sağlayıcıya taşıyabilirsiniz. Yani domain’i Türkiye’den bir firmadan alıp DNS yönetimini Cloudflare’e bırakmak tamamen mümkün; ben kendi projelerimde de bu ayrımı sık kullanıyorum. Domain kaydı bir yerde, DNS yönetimi başka bir yerde olabilir; bu ikisini karıştırmamak önemli.

Genel DNS servisleri konusuna girdiyseniz, hız ve gizlilik açısından hangi sunucuların öne çıktığını en iyi DNS sunucuları yazımda güncel listeyle anlattım. DNS ayarlarını değiştirmeden önce mutlaka bir yedek (mevcut kayıtların ekran görüntüsü ya da dışa aktarımı) alın; bu, sahada onlarca kez beni kurtaran basit ama kritik bir alışkanlık.

İşin özü

  • DNS, alan adlarını IP adreslerine çeviren bir “internet rehberi”dir.
  • Bir sorgu; önbellek, çözümleyici, kök sunucu, TLD sunucusu ve yetkili sunucu basamaklarından geçer.
  • A, AAAA, CNAME, MX, TXT ve NS kayıtları günlük yönetimde en sık karşınıza çıkanlardır.
  • TTL süresi yüzünden DNS değişiklikleri anında değil, kademeli olarak yayılır.

DNS’i anlamak, internetin nasıl çalıştığını anlamanın en temel adımlarından biri. Sorularınız olursa yorumlarda buluşalım.

İlgili Yazılar

Diğer yazılara da göz atabilirsiniz

Yorum Bırakın