Bu yazıyı 2019’da kısa bir servis notu olarak yazmıştım. Volume Shadow Copy (Birim Gölge Kopyası) servisi bugün Windows 10’da da 11’de de aynı şekilde çalışıyor; ama tek başına servisi açmak yedek almanız için yeterli değil. Yazıyı, konunun tamamını kapsayacak şekilde güncelledim.
Shadow Copy (VSS) nedir?
Volume Shadow Copy Service (VSS), Windows’un dosyaların belirli anlardaki anlık görüntülerini (snapshot) almasını sağlayan altyapı servisidir. Sistem Geri Yükleme, Dosya Geçmişi ve neredeyse tüm yedekleme yazılımları arka planda bu servisi kullanır. VSS’in en güzel yanı, açık ve kullanımda olan dosyaların bile tutarlı kopyasını alabilmesidir — yedekleme yazılımlarının “çalışan sistemi” yedekleyebilmesinin sırrı budur.
Servisi kontrol etme ve başlatma
- Windows + R tuşlarına basıp
services.mscyazın ve Enter’a basın. - Listede Volume Shadow Copy (Birim Gölge Kopyası) servisini bulun.
- Çift tıklayın; Başlangıç türünü “El ile” bırakın ve durduysa Başlat deyin.
Burada yaygın bir yanlışı düzelteyim: bu servisin başlangıç türünü “Otomatik” yapmanıza gerek yok. VSS, ihtiyaç duyan uygulama (yedekleme, sistem geri yükleme) tetiklediğinde kendiliğinden başlar; Microsoft’un varsayılanı olan “El ile” doğru ayardır. Asıl önemli olan servisin Devre Dışı olmamasıdır — bazı “Windows hızlandırma” araçları bu servisi kapatır ve sonra yedeklemeler sessizce çalışmaz olur. Sahada karşılaştığım vakaların çoğunun sebebi budur.
Asıl iş: Sistem Korumasını açmak
Servis çalışıyor olsa bile Windows’un otomatik anlık görüntü alması için Sistem Koruması açık olmalı:
- Başlat menüsüne “geri yükleme noktası” yazın ve Geri yükleme noktası oluştur‘u açın.
- C: sürücüsünü seçip Yapılandır‘a tıklayın.
- Sistem korumasını aç‘ı seçin ve disk kullanımına %5-10 civarı alan ayırın.
- İsterseniz Oluştur düğmesiyle hemen bir geri yükleme noktası alın.
Eski dosya sürümlerine erişmek
VSS’in kullanıcıya bakan yüzü “Önceki Sürümler” özelliğidir: bir dosya ya da klasöre sağ tıklayıp Özellikler > Önceki Sürümler sekmesine bakın. Sistem koruması veya Dosya Geçmişi aktifse, dosyanın geçmiş anlık görüntülerini burada görür, açabilir ya da geri yükleyebilirsiniz. Yanlışlıkla üzerine kaydedilen bir Excel’i bu sekmeden kurtarmak, IT hayatımda en çok teşekkür aldığım işlemlerden biridir.
Komut satırından anlık görüntüler
Mevcut gölge kopyaları görmek için yönetici komut isteminde: vssadmin list shadows. Ayrılan depolama alanını görmek için: vssadmin list shadowstorage. Yedekleme yazılımınız “VSS hatası” veriyorsa ilk bakacağınız yer vssadmin list writers çıktısındaki hata durumlarıdır; sorunlu writer’lar genellikle yeniden başlatmayla düzelir.
Sık sorulan sorular
Shadow Copy gerçek yedek sayılır mı? Hayır. Anlık görüntüler aynı diskte durur; disk arızalanırsa onlar da gider. Fidye yazılımlarının ilk işi de genellikle gölge kopyaları silmektir. Önemli veriler için harici diske veya buluta ayrı yedek şart.
Ne kadar disk alanı ayırmalıyım? %5-10 makul. Alan dolunca en eski anlık görüntüler otomatik silinir; yani “disk dolar mı” endişesi gereksiz.
Kapanış
Özet: VSS servisi “El ile” başlangıç türünde ve çalışabilir durumda olsun, Sistem Korumasını açın, kritik veriler için mutlaka ayrı bir yedek düzeni kurun. Windows bakımıyla ilgili bilgisayarınızı daha hızlı başlatın ve Tanrı Modu yazılarıma da göz atabilirsiniz.
