Sahada en sık karşılaştığım tablo şu: yıllar önce açılmış bir general-purpose v2 depolama hesabı, içinde yedekler, loglar ve kimsenin bir daha açmadığı eski proje dosyaları, hepsi varsayılan Hot katmanında birikmiş. Kimse katman ayarına dokunmamış. Dokunmamasının bir sebebi de var: Azure, hesap açılırken varsayılan erişim katmanını Hot getirir ve siz açıkça değiştirmedikçe her yeni blob Hot’a yazılır. Aylık depolama faturası sessizce büyür, bir gün BT yöneticisi kalemin kabardığını görür ve aklına ilk gelen çözümü söyler: bunları Archive’a atalım, orası en ucuzu.
İşte o cümle, çoğu zaman faturayı düşürmek yerine kabartır. Bu yazıda dört erişim katmanının (Hot, Cool, Cold, Archive) parayı nerede aldığına, en ucuz görünen katmanın neden en ucuz olmadığına, erken silme cezasının kararı nasıl ters çevirdiğine ve doğru katmana geçişi nasıl otomatiğe bağlayacağınıza bakacağız.
Dört katman, tek bir takas
Azure Blob Storage blok blob verisini dört katmanda tutar. Mantığı tek bir cümleye sığıyor: saklama ucuzladıkça erişim pahalanır. Hot’ta GB başına saklama en pahalıdır ama veriyi okumak neredeyse bedava ve anında. Katman soğudukça GB fiyatı düşer, buna karşılık okuma ve işlem ücretleri tırmanır, üstüne bir de asgari saklama süresi devreye girer.
Şöyle bir benzetme yapayım. Evinizdeki eşyayı düşünün. Her gün kullandığınız şeyi mutfak tezgahında tutarsınız, uzanır alırsınız, bu Hot. Mevsimlik eşya dolaba girer, lazım olunca çıkarmak biraz uğraştırır, bu Cool ve Cold. Yılda bir çıkan bavulsa bodrumun en dibinde, kilitli depoda durur. O depo ucuzdur, orası Archive. Ama bavulu geri almak zaman ister, hemen taşımak isterseniz hamaliye cebinizden çıkar.
Katmanların kaba yeri şöyle. Cool, nadiren eriştiğiniz ama yine de online tuttuğunuz veri için, asgari 30 gün. Cold, Microsoft’un erişim katmanları dokümanında anlatılan ara katman: hemen erişilebilen ama gerçekten seyrek okunan veri için, asgari 90 gün. Archive en ucuzudur ama offline bir katmandır; oradaki veriyi okumadan önce online bir katmana getirmeniz gerekir, asgari saklama süresi 180 gün. GB fiyatlarına kuruşu kuruşuna değil oranla bakın: Archive, Hot’un kabaca yirmide biri kadar yer tutar, Cold ise hemen erişilebilen katmanların en ucuzudur. Kesin rakam bölgeye, redundancy seçiminize ve tarihe göre oynar; onu resmi blob fiyat sayfasındaki hesaplayıcıdan, kendi bölgenizi ve LRS/GRS tercihinizi seçerek görmelisiniz.

Yukarıdaki ekran işin kaynağını gösteriyor: hesap oluştururken Advanced sekmesinde varsayılan erişim katmanı belirleniyor. Buraya dokunmazsanız Hot kalır ve o andan sonra yazılan her blob bu varsayılanı miras alır. Hesabınızdaki birikmenin sebebi çoğu zaman tam burasıdır.
Ucuz görünen katman nerede para alır
Diyelim ki kararı sadece GB fiyatına bakarak verdiniz ve logları Archive’a taşıdınız. İki yerde cebinizden para çıkar, ikisi de GB fiyatında görünmez.
Birincisi işlem ücreti. Soğuk katmanlarda GB başına saklama düşerken okuma ve işlem başına ücret yükselir. Nadiren açtığınız bir arşiv için bu dert değil. Ama logları hala haftada bir tarıyorsanız, Cool ya da Cold’da her okumanın faturası Hot’takinin katları olur ve ucuz saklamadan kazandığınızı erişimde geri verirsiniz.
İkincisi, kararı asıl ters çeviren kalem: erken silme cezası. Her soğuk katmanın bir asgari saklama süresi var ve bu süre dolmadan bir blob’u silerseniz, üzerine yazarsanız ya da başka katmana taşırsanız, kalan günleri orantılı olarak faturalandırırsınız. Microsoft’un dokumanındaki örnek net: Cool’a aldığınız bir blob’u 21 gün sonra silerseniz, 30 günden kalan 9 günün Cool saklama ücretini ödersiniz. Archive’da 45 günde vazgeçerseniz, 180’den kalan 135 günün cezası çıkar.
Soğuk katman bir depo değil, süreli bir sözleşmedir; süresinden önce çıkarsanız kalan ayların kirasını yine ödersiniz.
Bu yüzden faturayı indirmek için aceleyle taşınan veri çoğu zaman cezayla birlikte Hot’ta kalmaktan pahalıya gelir. Küçük bir not: soft delete açıksa, bir blob retention süresi dolana kadar soft silinmiş sayılır ve bu ceza o süre boyunca işlemez. Bu ayrıntı kolayca yanlış anlaşılıyor, aklınızda net dursun.
Archive ucuz ama sabır ister
Archive’ın bir yanı daha var. Offline olduğu için oradaki veriyi doğrudan okuyamazsınız, önce online bir katmana rehydrate etmeniz gerekir. Standart öncelikte bu işlem 15 saate kadar sürer. Daha hızlısını isterseniz yüksek öncelik var ama o da daha pahalı, üstüne getirme hızı hesap başına saatte en fazla 10 GiB ile sınırlı. Yani Archive’daki bir yedeği gece yarısı acil lazım olduğunda, saatlerce bekleyebilirsiniz.
Bir de teknik sınır: Archive yalnız LRS, GRS ve RA-GRS hesaplarda desteklenir. ZRS, GZRS ya da RA-GZRS kullanıyorsanız Archive seçeneğiniz yok. Her veriyi Archive’a atarım planı burada da duvara toslar.
Projelerde aynı sırayı izliyorum: Archive’ı sadece yasal saklama yükümlülüğü, denetim arşivi ya da yılda bir bakılan soğuk yedek gibi gerçekten dokunulmayan veri için ayırıyorum. Haftada bir bile açılan bir şey Archive’a gitmez.
Doğru kararı veren iki soru
Katman seçimini tek bir fiyata indirgemeyin. Her veri kümesi için iki soru sorun, cevaplar katmanı kendiliğinden söyler.
- Bu veriye ne sıklıkta erişiyorum? Düzenli okuyorsam Hot. Ayda bir iki kez, online kalsın yeter diyorsam Cool. Neredeyse hiç ama anında lazım olabilir diyorsam Cold. Pratikte hiç, bekleyebilirim diyorsam Archive.
- Bu veriyi en az ne kadar tutacağım? Asgari saklama süresinden önce silme ya da taşıma ihtimali varsa, ceza hesaba katılmadan o katman ucuz değildir.
Bu iki eksen, daha önce Azure depolama maliyetini konuştuğum VM disk ve storage fiyatları yazısındaki mantığın aynısı: bulut depolama faturası ancak erişim sıklığı ve verinin ömrü birlikte düşünülünce anlaşılır.
Kararı otomatiğe bağlayın
Her blob’u elle takip etmek sürdürülemez. Azure’un lifecycle management politikaları tam da bunun için var. Bir kez kural yazarsınız, gerisini sistem halleder: örneğin 30 gündür değiştirilmemiş blob’ları Cool’a taşı, 90 gündür dokunulmamışları Archive’a indir, bir yılı geçenleri sil.

Ekrandaki kural tam da bunu yapıyor: son değişiklikten 30 gün sonra blob otomatik Cool’a geçiyor. Politikanın kendisi ücretsizdir, yalnız katmanı değiştiren Set Blob Tier işleminin ücreti faturaya yansır. Bir uyarı: kuralı kaydettiğinizde yürürlüğe girmesi 24 saate kadar sürebilir, sabırlı olun ve hemen sonuç beklemeyin. Kuralları kurarken asgari saklama sürelerini gözden kaçırmayın; 30 günlük erişim koşuluyla blob’u Archive’a indirip 180 gün dolmadan silen bir kural, size otomatik olarak erken silme cezası yazdırır.
Faturayı açmadan önce
İşin özünü birkaç maddede toplayayım:
- Varsayılan Hot’tur; dokunmadıysanız her şey orada birikiyordur, önce bunu kabul edin.
- En ucuz GB fiyatı en ucuz katman demek değil; işlem ücreti ve erken silme cezası tabloyu değiştirir.
- Archive gerçekten dokunulmayan veri içindir, çünkü rehydrate saatler sürer ve her redundancy tipinde çalışmaz.
- Katmanı erişim sıklığı ve asgari saklama süresi birlikte belirler, tek başına fiyat değil.
- Kararı lifecycle kurallarıyla otomatiğe bağlayın, ama asgari süreleri kurala doğru yazın.
En ucuz katmanı değil, verinizin gerçekten yaşadığı katmanı seçin; fatura o zaman düşer. Siz kendi hesabınızda her şeyi Hot’ta mı tutuyorsunuz, yoksa lifecycle kurallarını kurdunuz mu? Sorularınız olursa yorumlarda buluşalım.
